Sgowtiaid a Geidiaid

Ffurfiwyd sefydliad y Sgowtiaid gan Robert Baden-Powell ym 1907 i addysgu pobl ifanc ac i gefnogi'u datblygiad meddyliol, corfforol ac ysbrydol. Roedd y mudiad yn annog aelodau i fod yn weithgar a chymryd rhan mewn gweithgareddau awyr agored fel gwersylla, hwylio a cherdded. Roedd y mudiad yn boblogaidd yng Nghymru a gellid dod o hyd i Neuaddau Sgowtiaid yn y rhan fwyaf o drefi.

Nid oedd merched yn cael eu cynnwys yn y Sgowtiaid gwreiddiol, ond roedd cymaint o ddiddordeb, er enghraifft gan ferched a aeth i'r rali gyntaf ym 1909, fel y sefydlwyd mudiad y Geidiaid ym 1910. Er yr amheuaeth a'r feirniadaeth gyffredin, tyfodd poblogrwydd ac aelodaeth y mudiad.

Roedd pwyslais ar swydd wisgoedd, militariaeth a'r Ymerodraeth Brydeinig yn nodweddion y mudiad, ac yng Nghymru cafodd y Sgowtiaid gystadleuaeth oddi wrth Urdd Gobaith Cymru, a oedd yn ceisio gwrthwynebu'r fath ideolegau yn y diwylliant Cymreig.