Ffilmiau | Themâu | Addysg | Ynglŷn â'r wefan hon | Cysylltwch | Hafan | English

Croeso i Gasglu'r Tlysau.

Mae'r wefan yn cynnwys dros 20,000 o ddelweddau o wrthrychau, llyfrau, llythyrau, awyrluniau ac eitemau eraill o amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai yng Nghymru.

Awyrluniau o fwyngloddiau a gweithfeydd copr

Awyrluniau o fwyngloddiau a gweithfeydd copr o gasgliad Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru.

Awyrluniau o fwyngloddiau a gweithfeydd copr
Porwch y thema hon


Mor gynnar ag Oes yr Efydd, cafodd copr ei fwyngloddio ar y Gogarth, Llandudno, yn ardal Cwmystwyth, Sir Aberteifi, a hefyd o bosibl yn Llanymynech, Sir Drefaldwyn. Fodd bynnag, yn ystod y ddeunawfed ganrif daeth Sir Fn ac Abertawe yn ganolfannau pwysig ar gyfer mwyngloddio a thoddi copr yn eu trefn. Hyd at y 1770au roedd y rhan fwyaf o'r mwyn a oedd yn cael ei gynhyrchu ym Mhrydain yn dod o Gernyw a hyd at y bedwaredd ganrif ar bymtheg ychydig iawn o fwyn a oedd yn cael ei fewnforio. Yn y 1770au, fodd bynnag, daeth mwy o fwynau Sir Fn ar gael ac ym 1779 dechreuwyd ar gyfnod o gystadleuaeth ddwys rhwng Mn a Chernyw - cystadleuaeth a barhaodd hyd i'r farchnad gael ei rhannu ym 1785. Yn ystod y ddeunawfed ganrif mwynglawdd Mynydd Parys ar Ynys Mn oedd y cynhyrchydd copr mwyaf yn y byd a bu ar y brig trwy gydol y 1780au. Roedd y mwyn yn cael ei allforio o Amlwch a datblygodd y porthladd yn un ffyniannus iawn.

Roedd llwyddiant gweithfeydd copr Abertawe yn gysylltiedig 'r datblygiadau diwydiannol ym Mynydd Parys. O 1782 ymlaen rheolwyd gweithfeydd Upper Bank ac eraill yn Abertawe o ogledd Cymru, ond dechreuwyd mewnforio mwyn ychwanegol o'r tu allan i Gymru. Cyn 1785 roedd 11 o gwmnoedd toddi yn prynu mwyn o Gernyw, ac yn y flwyddyn honno cytunodd pump ohonynt i doddi ar ran y 'Cornish Metel Company': tri o'r pump oedd Cwmni'r Gnoll, Cwmni Morris, Lockwood a Chwmni Freeman a oedd yn gweithredu gweithfeydd toddi yn ne Cymru. Rhwng 1787 a 1792 bu'r entrepreneur o Fn, Thomas Williams, Llanidan, yn rheoli'r 'Cornish Metel Company', gan reoli diwydiant copr Prydain ymron i gyd. O 1843 ymlaen, dechreuwyd mewnforio mwy o fwyn tramor ac ehangwyd yn sylweddol ar y diwydiant copr yn ardal Abertawe. Cyrhaeddodd y diwydiant ei anterth rhwng 1860 a 1875, ychydig cyn i Unol Daleithiau America ymuno 'r farchnad.

http://www.genuki.org.uk/big/wal/Copper1729.html

http://www.genuki.org.uk/big/wal/CMN/Lloyd3.html

http://www.page-net.com/swansea.localhistory/llansamlet/pages/swanseavalley.htm